Διατροφή και Μάτια – η λουτεΐνη και η ζεαξανθίνη

Τι είναι η λουτεΐνη και η ζεαξανθίνη;

Δυο πολύ σημαντικά θρεπτικά στοιχεία για τα μάτια που μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο εκφύλισης της ωχράς κηλίδας και εμφάνισης καταρράκτη έχουν ονόματα τα οποία μπορεί να μην γνωρίζετε :λουτεΐνη ζεαξανθίνη.

Η λουτεΐνη και η ζεαξανθίνη αποτελούν ενώσεις οι οποίες ονομάζονται ξανθοφύλλες και οι οποίες είναι οι κίτρινες χρωστικές ουσίες που βρίσκονται σε πολλά  φυτά και λαχανικά.

Μελέτες δείχνουν ότι η λουτεΐνη και ζεαξανθίνη είτε βοηθούν στην αποφυγή πρόκλησης ΗΕΩ, είτε μπορούν να επιβραδύνουν την εξέλιξη της πάθησης.

 Aνήκουν στην τάξη των οργανικών ενώσεων που ονομάζονται καροτενοειδή και συμπεριλαμβάνουν επίσης τις πορτοκαλί και κόκκινες χρωστικές ουσίες των φυτών. Παρόλο που η λουτεΐνη θεωρείται κίτρινη χρωστική ουσία όταν βρίσκεται σε μεγάλη συγκέντρωση μπορεί να εμφανιστεί και πορτοκαλί ή κόκκινη.

Το σπανάκι είναι μια από τις καλύτερες φυσικές πηγές λουτείνης και ζεαξανθίνης.

Στην φύση , η λουτεΐνη και η ζεαξανθίνη απορροφούν μεγάλη ποσότητα ενέργειας του φωτός και προφυλάσουν τα φυτά από την υπερβολική ακτινοβολία και ειδικότερα από τις υψηλής ενέργειας ακτινοβολία τις ονομαζόμενες μπλέ ακτίνες.

Η λουτεΐνη και η ζεαξανθίνη εκτός του ότι είναι συστατικό σε πολλά φυλλώδη φυτά και πολύχρωμα φρούτα και λαχανικά , βρίσκεται σε υψηλές συγκεντρώσεις στην ωχρά κηλίδα του οφθαλμού προσδίδοντας της το χαρακτηριστικό κιτρινωπό χρώμα της. Στην πραγματικότητα η ονομασία ωχρά κηλίδα (macula lutea), προέρχεται από την λατινική λέξη lutea που σημαίνει κίτρινο .

Πρόσφατες έρευνες έχουν ανακαλύψει και μια τρίτη ξανθοφύλλη ένωση στην ωχρά κηλίδα η οποία ονομάζεται μεσοζεαξανθίνη. Αυτή η καροτονοειδής ένωση δεν περιέχεται σε τροφές αλλά φαίνεται να δημιουργείται στον αμφιβληστροειδή χιτώνα από την λουτεΐνη.

Η λουτεΐνη και η ζεαξανθίνη έχουν σημαντικές αντιοξειδωτικές λειτουργίες στο σώμα. Μαζί με άλλα φυσικά αντιοξειδωτικά όπως η βιταμίνη C , η β-καροτίνη και η βιταμίνη Ε αυτές οι ξανθοφύλλες ενώσεις προστατεύουν τον ανθρώπινο οργανισμό από τα επιβλαβή αποτελέσματα των ελευθέρων ριζών που είναι ασταθή μόρια τα οποία μπορούν να καταστρέψουν κύτταρα και να προκαλέσουν πολλές ασθένειες.

Επιπροσθέτως, πέρα από τα σημαντικά οφέλη για τα μάτια και την όραση,  μπορεί να συμπεριληφθεί στα οφέλη της λουτεΐνης η δυνατότητα της να προστατεύσει τον οργανισμό ενάντια στην αρτηριοσκλήρυνση (τη συσσώρευση λιπιδίων στις αρτηρίες ). 

Οφέλη της λουτεΐνης και της ζεαξανθίνης στα μάτια

Η λουτεΐνη, η ζεαξανθίνη και η μεσοζεαξανθίνη στην ωχρά κηλίδα είναι χρωστικές που εμποδίζουν τις επιβλαβείς μπλέ ακτίνες να φτάσουν τις βαθύτερες δομές του αμφιβληστροειδούς χιτώνα και έτσι να μειώνεται ο κίνδυνος πρόκλησης οξειδωτικής βλάβης που μπορεί να οδηγήσει σε εκφύλιση της ωχράς κηλίδας (ΗΕΩ).

Το ξέρετε ότι υπάρχουν συμπληρώματα διατροφής για την όραση σας;
Σε μια έρευνα το 2011 στην Αμερική, περισσότερο από το ήμισυ των ερωτηθέντων ηλικίας 45-65 ετών, δήλωσαν ότι λαμβάνουν συμπληρώματα διατροφής για την προστασία των αρθρώσεων, των οστών ή της καρδιάς. Λιγότεροι από το 1/5 δήλωσαν ότι λαμβάνουν συμπληρώματα για την υγεία των ματιών τους. Επιπλέον, το 66% εξ αυτών δεν γνώριζαν τον βασικό ρόλο που διαδραματίζει η λουτεΐνη στην υγεία των ματιών.

  • Έρευνα που έχει δημοσιευθεί στο‘’ Nutrition and Metabolism’’έδειξε ότι συμπληρώματα διατροφής που περιέχουν μεσοζεαξανθίνη , λουτεΐνη και ζεαξανθίνη αύξησαν αποτελεσματικά τη συγκέντρωση της χρωστικής ουσίας της ωχράς κηλίδας στην πλειοψηφία των ατόμων που έλαβαν μέρος στην έρευνα.
  • Μελέτες που δημοσιεύθηκαν στο American Journal of Epidemiology και στο Ophathalmology δείχνουν πως μεγαλύτερες ποσότητες λουτεΐνης και ζεαξανθίνης στην διατροφή σχετίζονται με μικρότερες πιθανότητες εμφάνισης ηλικιακής εκφύλισης της ωχράς κηλίδας (AMD).
  • Δύο μελέτες που δημοσιεύθηκαν στο Investigative Ophathalmology και στο Visual Science δείχνουν ότι μάτια με μεγαλύτερα επίπεδα χρωστικής ουσίας στην ωχρά κηλίδα  είναι λιγότερο πιθανό να εμφανίσουν ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας (AMD).
  • Σε άρθρο που δημοσιεύθηκε στο Archives of Biochemistry and Biophysics τον Αύγουστο του 2010, οι συγγραφείς της έρευνας κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η λουτεΐνη, η ζεαξανθίνη και η μεσοζεαξανθίνη φιλτράρουν τις ακτίνες φωτός των βραχέων κυμάτων και προλαμβάνουν  την εμφάνιση ελεύθερων ριζών στον αμφιβληστροειδή και το χοριοειδή. Επίσης οι συγγραφείς της εν λόγω έρευνας προτείνουν συνδυασμό αυτών των καροτενοειδών που είναι πιο αποτελεσματικός από την λήψη μιας ξανθοφυλλούς ενώσεως μεμονωμένα.

Παρά τα αποτελέσματα αυτών των ερευνών, ορισμένοι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι άλλες μελέτες αποτυγχάνουν να αποδείξουν την ύπαρξη σχέσης ανάμεσα στην λήψη λουτεΐνης και ζεαξανθίνης μέσω της διατροφής και στα επίπεδα αυτών των ενώσεων στο αίμα όπως και του κίνδυνου εμφάνισης ΗΕΩ στον άνθρωπο. Επιπλέον,  μελέτες αναφέρουν ότι είναι πρόωρο να συμπεράνουμε ότι τα συμπληρώματα λουτεΐνης και ζεαξανθίνης προλαμβάνουν την εμφάνιση ΗΕΩ.

Τέτοιες αποδείξεις σύντομα θα είναι διαθέσιμες. Το Εθνικό Οφθαλμολογικό Ινστιτούτο των ΗΠΑ (National Eye Institute – NEI) υποστηρίζει μια δεύτερη έρευνα αναφορικά με τις ασθένειες της ωχράς που σχετίζονται με την ηλικία (Age Related Eye Disease Study-AREDS II)  για να εκτιμήσει την επιρροή της λουτεΐνης και ζεαξανθίνης και των ωμέγα – 3 λιπαρών οξέων (EPA και DHA) στην ανάπτυξη καλπάζουσας εκφύλισης της ωχράς κηλίδας.

H εν λόγω νέα μελέτη AREDS θα εκτιμήσει το αποτέλεσμα της καθημερινής λήψης συμπληρώματος διατροφής που περιέχει 10 mg λουτεΐνης και 2 mg ζεαξανθίνης σε άτομα ηλικίας 50- 85 χρονών. Η μελέτη ξεκίνησε τον Σεπτέμβριο του 2006 και αναμένεται να ολοκληρωθεί τον Μάρτιο του 2013.

Η πρώτη ερεύνα AREDS  επιδοτούμενη από το NEI , η οποία ήταν μια δεκάχρονη ερεύνα που ολοκληρώθηκε το 2006, κατέληξε στο συμπέρασμα πως καθημερινά συμπληρώματα διατροφής που περιέχουν υψηλά επίπεδα διαφόρων αντιοξειδωτικών και ψευδάργυρου, μείωσαν τον κίνδυνο εμφάνισης ΗΕΩ κατά 25%.

Το πολυβιταμινούχο συμπλήρωμα διατροφής που χρησιμοποιήθηκε στην πρώτη AREDS περιείχε:
Βιταμίνη C - 500 mg
Βιταμίνη Ε 400 IU
β- καροτίνη - 15 mg
Ψευδάργυρος - 80 mg
Χαλκός - 2 mg
Γιατί χρειαζόμαστε Ζεαξανθίνη;
Το National Eye Institute (NEI) δηλώνει ότι αν τα οφθαλμολογικά συμπληρώματα διατροφής ήταν σε ευρεία χρήση μεταξύ των ατόμων που διατρέχουν κίνδυνο για την ανάπτυξη ηλικιακής εκφύλισης της ωχράς κηλίδας (ΗΕΩ), η απώλεια της όρασης θα μπορούσε να προληφθεί σε περισσότερα από 300.000 άτομα άνω των 55 ετών σε διάρκεια 5-ετίας

Η ζεαξανθίνη είναι ένα από τα πιο σημαντικά συμπληρώματα στα οποία αναφέρεται το Εθνικό Ινστιτούτο Υγείας (ΗΠΑ). Πράγματι, η ζεαξανθίνη έχει αποδειχθεί ότι βελτιώνει την όραση σε ασθενείς με νόσο της ωχράς κηλίδας. Οι ερευνητές έχουν συνδέσει τη ζεαξανθίνη με μειωμένο κίνδυνο ΗΕΩ.

Πολλά στοιχεία επιβεβαιώνουν την ευεργετική δράση της λουτεΐνης και σε άλλες περιοχές πέραν του αμφιβληστροειδούς χιτώνα. Έρευνα που διεξήχθη τον Αύγουστο του 2012 σε πειραματόζωα, έδειξε ότι η λουτεΐνη προστατεύει τον οφθαλμό και από βλάβες που μπορούν να προκληθούν από προσωρινή μειωμένη πίεση αίματος και μειωμένη λήψη οξυγόνου (υποξία).

Στην εν λόγω μελέτη ο αμφιβληστροειδής των ποντικιών  έμεινε χωρίς αιματική ροή για ένα χρονικό διάστημα μιας έως δυο ωρών με το πέρας των οποίων, η ροή αίματος επανήλθε κανονικά με ή χωρίς την λήψη λουτεΐνης.

Με την λήψη λουτεΐνης όμως, ο αμφιβληστροειδής εμφάνισε αυξημένη βιωσιμότητα των κυττάρων, λιγότερη βλάβη στους ιστούς  και λιγότερους δείκτες φλεγμονής αποδεικνύοντας ότι η λουτεΐνη ασκεί τόσο αντιοξειδωτική όσο και  αντιφλεγμονώδη δράση συμβάλλοντας στην προστασία των κυττάρων του αμφιβληστροειδούς χιτώνα σύμφωνα με τους συγγραφείς της έρευνας.

Επιπλέον, η λουτεΐνη και ζεαξανθίνη μπορούν να μειώσουν και τον κίνδυνο εμφάνισης καταρράκτη. Πρόσφατες μελέτες που δημοσιεύθηκαν στο Archives of Ophthalomology ανακάλυψαν ότι μια υγιής διατροφή με υψηλά επίπεδα λουτεΐνης, ζεαξανθίνης και άλλων καροτενοειδών συμβάλλει στην μείωση του κινδύνου εμφάνισης καταρράκτη στις γυναίκες. 

Τροφές που περιέχουν λουτεΐνη και ζεαξανθίνη

Οι καλύτερες φυσικές πηγές τροφής πλούσιες σε λουτεΐνη και ζεαξανθίνη είναι τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά και τα διάφορα άλλα πράσινα και κίτρινα λαχανικά, μεταξύ των οποίων το μαγειρεμένο λάχανο και το μαγειρεμένο σπανάκι τα οποία βρίσκονται πρώτα στη λίστα τροφών πλούσια σε λουτεΐνη και ζεαξανθίνη (US Department of Agriculture – USDA).

Επίσης οι κρόκοι αυγών αποτελούν μη χορτοφαγικές πηγές τροφών που περιέχουν λουτεΐνη και ζεαξανθίνη. Αλλά αν έχετε υψηλά επίπεδα χοληστερόλης καλύτερο θα είναι να προτιμήσετε την λήψη αυτών των κίτρινων θρεπτικών στοιχείων από φρούτα και λαχανικά.

Λουτεΐνη και ζεαξανθίνη
ΦαγητόΠοσότηταmgr
Λάχανο (μαγειρεμένο) 1 φλυτζάνι 23.7
Σπανάκι (μαγειρεμένο) 1 φλυτζάνι 20.4
Κόλιανδρος (μαγειρεμένο) 1 φλυτζάνι 14.6
Χόρτα(μαγειρεμένα) 1 φλυτζάνι 12.2
Σπανάκι(ωμό) 1 φλυτζάνι 3.7
Αρακάς (κονσέρβα) 1 φλυτζάνι 2.2
Καλαμπόκι (κονσέρβα) 1 φλυτζάνι 2.2
Μπρόκολα (μαγειρεμένα)1 φλυτζάνι 1.7
Μαρούλι (ωμό) 1 φλυτζάνι 1.3
Καρότα (μαγειρεμένα) 1 φλυτζάνι 1.1
Πράσινα φασολάκια (μαγειρεμένα) 1 φλυτζάνι 0.8
Αυγά (μεγάλα) 2 μεγάλα 0.3
Source: USDA National Nutrient Database for Standard Reference, Release 22 (2009).

Συμπληρώματα διατροφής με λουτεΐνη και ζεαξανθίνη 

Λόγω των προφανών οφελών της λουτεΐνης και ζεαξανθίνης για τα μάτια όπως και των καρδιαγγειακών οφελών, πολλές φαρμακευτικές εταιρείες πρόσθεσαν αυτά τα ξανθοφύλλα καροτενοειδή σε φόρμουλες πολλαπλών βιταμινών. Άλλες εταιρείες εισήγαγαν ειδικές βιταμίνες για τα μάτια που περιέχουν κατά κύριο λόγο κυρίως συμπληρώματα λουτεΐνης και ζεαξανθίνης.

Δεν υπάρχει προτεινόμενη διατροφική επιτρεπτή λήψη (Recommended Dietary Allowance – RDA ή RDI Recommended Daily Intake ) για την λουτεΐνη. Οι ειδικοί όμως συνιστούν καθημερινή λήψη τουλάχιστον 6mg λουτεΐνης για την προστασία των ματιών και της όρασης.

Επίσης είναι άγνωστο προς το παρόν, αν τα συμπληρώματα λουτεΐνης και ζεαξανθίνης έχουν το ίδιο αποτέλεσμα με αυτό της λήψης των θρεπτικών αυτών συστατικών από την διατροφή μας.

Δεν υπάρχουν καταγεγραμμένες τοξικές παρενέργειες από την υπερβολική λήψη λουτεΐνης και ζεαξανθίνης. Σε μερικές περιπτώσεις τα άτομα που καταναλώνουν μεγάλες ποσότητες καρότων ή κίτρινων και πράσινων εσπεριδοειδών μπορεί να εμφανίσουν μια αβλαβή ωχρότητα στο δέρμα γνωστή ως καροτηνεμία.

Αν και η εμφάνιση αυτής της κατάστασης μπορεί να είναι ανησυχητική και μπορεί να παρεξηγηθεί ως ίκτερος , η κίτρινη απόχρωση εξαφανίζεται με την μείωση της κατανάλωσης αυτών των πλούσιων σε καροτενοειδή τροφών. Η καροτηνεμία σχετίζεται επίσης με την υπερκατανάλωση πλούσιων σε καροτενοειδή συμπληρωμάτων διατροφής.

Τα πιο γνωστά συμπληρώματα λουτεΐνης και ζεαξανθίνης είναι τα ακόλουθα:

  • Icaps Eye Vitamin Loutein & Zeaxanthin Formula (Alcon)
  • Nutrof Total (Τhea)
  • Centrum (Φαρμέξ)
  • Ocuvite (Kite Ελλάς)

Πηγή λουτεΐνης για πολλά συμπληρώματα λουτεΐνης είναι η καλέντυλα ενώ πηγή ζεαξανθίνης είναι οι κόκκινες πιπεριές. Εάν επιλέξετε διατροφικό συμπλήρωμα λουτεΐνης και ζεαξανθίνης, επιλέξτε υψηλής ποιότητας προϊόν επώνυμης εταιρείας διατροφικών συμπληρωμάτων.

Το να διαμορφώσετε μια ισορροπημένη δίαιτα που περιέχει πολλά φρούτα και λαχανικά είναι συνήθως ο καλύτερος τρόπος για να λάβετε τα σημαντικά θρεπτικά στοιχεία που χρειάζεστε.

Επίσης να θυμάστε ότι ορισμένες φορές τα άτομα αντιδρούν διαφορετικά στην λήψη ορισμένων συμπληρωμάτων διατροφής και ανεπιθύμητες ενέργειες με λήψη άλλων φαρμάκων.  

Να θυμάστε ότι η λήψη και μόνο διατροφικών συμπληρωμάτων δεν συνιστά μια υγιή διατροφή.
Συμβουλευτείτε τον παθολόγο σας ή τον οφθαλμίατρο σας πριν ξεκινήσετε την λήψη συμπληρωμάτων διατροφής.

Posted in Uncategorized, Άρθρα and tagged , , , .